วิชญุตร์ ลิมังกูร บุณยเนตร ที่ปรึกษาด้านงานสื่อความหมายธรรมชาติทางทะเล กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้วยความรู้ด้านการออกแบบสร้างสรรค์ จากคณะศิลปกรรม มหาวิทยาลัยรังสิต บวกกับประสบการณ์งานโฆษณาและช่างภาพสารคดีที่จัดแสดงนิทรรศการภาพถ่ายหลายครั้งทั้งในและต่างประเทศ
วันนี้ เขาทำงานภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี รับหน้าที่สื่อสารภารกิจกรมทรัพยากรทางทะเลฯ สู่สาธารณะ ในทางกลับกันก็เป็นหน่วยเคลื่อนที่เร็ว ลงพื้นที่เพื่อนำสถานการณ์จริงสู่โต๊ะประชุมผู้บริหาร งานของเขาเป็น “ตัวช่วย” ให้ภาครัฐก้าวข้ามข้อจำกัดเรื่องขั้นตอน ระยะเวลา ระบบระเบียบ ที่ไม่เอื้อต่อการคิดสร้างสรรค์ และการตัดสินใจแบบทันท่วงที
“มีหัวโขน ทำงานลำบาก เป็นผู้น้อยชาวบ้านไม่อยากคุยเพราะรู้ว่าตัดสินใจไม่ได้ พอเป็นผู้ใหญ่ก็เกิดช่องว่างกับชุมชน แต่งานหลายอย่างต้องการความร่วมมือ” วิช เดอะแมวน้ำ ช่วยได้
“บ้านเรางานวิจัยแน่นมาก ทำเสร็จขึ้นหิ้ง” วิช เป็น “วุ้นแปลภาษา” ย่อยวิชาการให้คนทั่วไปเข้าถึง เข้าใจ ใช้ประโยชน์ได้จริง
ถ้าว่ากันตามระเบียบราชการ วิชมองว่า เป็นไปไม่ได้ที่รูปแบบงานที่เขาทำอยู่จะเกิดขึ้นได้ แต่ด้วยผู้บริหารมีวิสัยทัศน์และเห็นข้อจำกัดของระบบ จึงเปิดโอกาสให้เขาได้ปฏิบัติภารกิจอย่างที่เป็นอยู่
เส้นทางคนครีเอทีฟ สู่งานทางทะเล
ก่อนจะเป็นฟรีแลนซ์ในตำแหน่งที่ปรึกษาให้กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เขาเคยเข้าเป็นพนักงานราชการของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
ก่อนหน้านั้นอีก เขาเป็นช่างภาพสารคดี และทำงานครีเอทีฟโฆษณา
“ช่วงนั้นงานของเราก็เป็นที่ยอมรับในระดับหนึ่ง พอดีมีเพื่อนเป็นนักวิทยาศาสตร์ทางทะเล ได้ไปเที่ยวหมู่เกาะสุรินทร์ เห็นงานทางทะเลแล้วสนใจ เลยหันมาทำงานโครงการองค์กรต่างประเทศ ถือว่าเป็นฟรีแลนซ์เต็มตัว
“ทางกรมอุทยานฯ เห็นงานก็ชวนเป็นนักปฏิบัติงานใต้น้ำ แรงจูงใจหลักตอนนั้นคืออยากดำน้ำฟรี เข้ามาทำงานสักระยะได้เรียนรู้ระบบงาน พอมีปัญหาสุขภาพ เลยขอออกมา ผู้ใหญ่ใน ‘กรมทะเล’ จึงชวนให้รับตำแหน่งเป็นที่ปรึกษา เขาไม่อยากปล่อย ‘แมวน้ำ’ ไปเฉยๆ การมีตำแหน่งก็เท่ากับเป็นแบ็กอัพให้เรา
“จุดแข็งคือเรามาคนละฟิวด์ และการมีประสบการณ์ทำงานครีเอทีฟและช่างภาพสารคดีมาก่อน ทำให้เรามองต่าง และเห็นภาพรวม แล้วก็ดื้อมาก เถียงตลอด ไม่ได้ทำงานตามสั่ง โดยเฉพาะงานสื่อสารคอนเทนต์ ที่เรามองออกว่าสื่อสารอะไร อย่างไร จะเข้าถึงประชาชน”
ด้วยมุมมอง และวิธีการทำงานที่แตกต่าง ประกอบกับตำแหน่ง “ที่ปรึกษา” ซึ่งมีอิสระกว่าการอยู่ในระบบ งานของวิชจึงช่วยอุดช่องว่างช่องโหว่ของ “กรมทะเล” ได้เป็นอย่างดี
เมินงานสบาย คือสไตล์ฟรีแลนซ์
ถามถึงการพัฒนาตัวเองในสถานะของการเป็น “ฟรีแลนซ์” ว่าทำอย่างไร?
“ผมไม่เคยพึ่งใคร แม้แต่ตอนเป็นพนักงานราชการ ผมก็ซื้ออุปกรณ์การทำงานเอง เรียนดำน้ำ ซื้อคอมพิวเตอร์ ซื้อโดรน ไม่เคยเบิก จนของของเราแทบจะกลายเป็นของหลวง เพราะเอามาใช้ในงานทั้งนั้น แต่มองว่าผมดูแลตัวเองได้ ไม่ต้องรอ นี่คือการลงทุน คือการสร้าง Value สร้าง Character ให้ตัวเอง
“ในอีกมุมหนึ่ง สำหรับผม การอยู่ในระบบราชการสบายเกินไป ทำไปสักพัก รู้สึกขี้เกียจ งานยังไม่เสร็จพักก่อน ค่อยทำพรุ่งนี้ก็ได้ ยังมีเวลา แต่ถ้าคิดว่า เราน่าจะไปต่อได้อีก การอยู่ในระบบที่ตายตัว ผมมองว่ามันทำให้ศักยภาพของเราลดลง”
การเป็นฟรีแลนซ์ในตำแหน่งที่ปรึกษาของวิช เขามองว่าเป็นความลงตัวสำหรับตัวเองมากกว่า เพราะได้ “โฟกัส” ในสิ่งที่เป็นความสนใจและความถนัดของตัวเองได้อย่างเต็มที่ ซึ่งนั่นหมายถึงการสร้างโอกาสให้ตัวเองได้พัฒนาอย่างไม่หยุดยั้ง
“ฟรีแลนซ์เหมือนอาหารจานด่วน ต้องช่วยคนที่ไม่ใช่ฟรีแลนซ์ได้ทุกเรื่อง ต้องเร็ว ต้องถูกนึกถึงในมุมมองที่ว่า ถ้าเรื่องนี้ ต้องเป็นคุณเท่านั้น คนอื่นไม่ใช่”
สำหรับวิช การเป็นฟรีแลนซ์แถวหน้า ต้องพิเศษพอ ที่จะถูกมองว่า “ต้องคนนี้เท่านั้น”
“ในประเทศทุนนิยมจ๋าๆ การเป็นฟรีแลนซ์ได้คือต้องเก่ง ต้องเป็น Specialist ต้องมี Character ต้องมีความพิเศษในการทำงาน ซึ่งจะทำได้แปลว่าต้องลงทุน ต้องเรียนรู้ ต้องสร้างสรรค์งานของตัวเองให้ได้ รวมไปถึงความชัดเจนในเรื่องความรับผิดชอบ และการบริหารเวลาอย่างมีประสิทธิภาพ
“การเป็นฟรีแลนซ์มือดีไม่มีทางลัด แต่ต้องอาศัยเวลาเพื่อสร้างประสบการณ์การเรียนรู้ให้กับตัวเอง ต้องยอมเจ็บตัว ต้องลงทุนลงแรง ต้องเรียนรู้อย่างไม่หยุดยั้ง”
ความมั่นคงอยู่ตรงไหน?
เมื่อถามถึง “ความมั่นคง” ในการอยู่ในสถานะของการเป็นฟรีแลนซ์
“ต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ความมั่นคงในชีวิตของแต่ละคนต่างกัน สำหรับผม คือไม่มี
“การเป็นนักดำน้ำปฏิบัติการอยู่กับความเสี่ยง ต้องดูแลชีวิตของตัวเองตลอดเวลา ผมถึงมองว่าเราทุกคนใช้ชีวิตในแต่ละวัน ถามตัวเองว่าต้องการอะไร ถ้าถามผม ไม่ใช่ตัวเงิน แต่ทำงานที่มีประโยชน์
“ถ้าทบทวนแล้วว่าชีวิตเรามีต้นทุนอะไรบ้าง ผมอยู่บ้านกับพ่อแม่ อยู่ได้นะ ไม่ต้องมีบ้านเป็นของตัวเอง มีเงินสำรองพอสำหรับภาวะฉุกเฉิน ดูแลตัวเองไม่ให้เจ็บป่วย ผมลงไปทำงาน เจอชาวบ้านเปิดบ้านให้นอน แทบไม่ต้องใช้เงิน ผมมองว่านี่คือทุนทางสังคม” สำหรับวิช ความหมายของชีวิต ไม่ใช่ความสมบูรณ์ แต่คือความสมดุลที่จะดำเนินชีวิตในแต่ละวัน สร้างสรรค์คุณประโยชน์ และสามารถจากไปโดยไม่ต้องกังวล
